بنای تاریخی مدرسه «بانو حیاتی» که در کرمان با نام «اکونوموزه» شناخته می‌شود، اکنون احیا و مرمت شده است و ضمن بازدید می‌توان در آن با مشاغل اصیل کرمان نیز آشنا شد.

بازار کرمان و کوچه‌پس‌کوچه‌های آن جاذبه‌های بسیاری دارد. هر کسی که وارد بازار بزرگ کرمان می‌شود باید ساعت‌ها وقت برای دیدن بناهای تاریخی آن بگذارد و از پستوهای بازار گذر کند و ببیند که هنوز کارگاه‌های صنعتی کوچک بازار سرپاست. مردان کهن‌سال هنوز هم کار و حرفه قدیمی و شاید از یاد رفته مردم این استان را زنده نگه‌داشته‌اند.

به‌تازگی یکی از بناهای تاریخی در گذر اصلی بازار مرمت شده و حرفه و صنعت مردم کرمان را به نمایش گذاشته است. هر اتاق آن به یک هنر و یک صنعت اختصاص دارد. سفالگری، فرش‌بافی، گلیم‌بافی، اتاقی هم تزئین شده تا نشان دهد یک کرمانی از وسایل هنری و دستی خود منزلش را تزئین می‌کند. قرار است حمام پایین بنا هم مرمت و قابل استفاده شود. اینجا را به نام مدرسه بانو بی‌بی جان حیاتی می‌شناسند این بنا توسط شهرداری کرمان از سال ۹۴ افتتاح و راه‌اندازی شده است تا به عنوان اکونوموزه مشاغل و حرف کرمان قدیم فعالیت کند. حالا هر گردشگری که به بازار می‌رود سری هم به این مدرسه می‌زند.

این اکونوموزه اول نه مدرسه بود و نه موزه، این بنای تاریخی سال ۱۲۶۷ هجری شمسی به‌عنوان بانک شاهنشاهی ایران و انگلیس ساخته شد. پس از تعطیلی بانک و انتقال آن به محل کنسول انگلیس، ساختمان حیاتی در سال ۱۳۱۲ برای استفاده دانش‌آموزان بازسازی و سال ۱۳۲۰ به احترام بانو «بی‌بی حیاتی» به نام او نام‌گذاری شد این مدرسه تا سال ۱۳۵۶ به همین منظور استفاده می‌شد؛ اما پس از آن متروک شد و در پاییز سال ۸۵ به شماره ۴۱۸۰ به ثبت رسید. تا اینکه در سال ۹۳ با دستور استاندار وقت با هدف تبدیل به موزه، مرمت و در زمستان ۹۴ به نام اکونوموزه افتتاح شد.

اما چرا این موزه به نام زنی به نام حیاتی است؟ بانو بی‌بی جان حیاتی یکی از چهره‌های ادب و شعر کرمان است که در اواخر قرن ۱۲ و اوایل قرن ۱۳ هجری قمری می‌زیست.

دفتر اشعارش بیش از ده هزار بیت شعر دارد که نشانگر قدرت طبع و ذوق اوست. حیاتی در اوایل قرن سیزدهم هجری قمری فوت کرد … بنابراین از آنجا که بانو حیاتی به عنوان یک فرهیخته در میانی کرمانی‌ها شهرت داشته این مدرسه را به نام وی نام‌گذاری کرده بودند و هنوز هم این بنا با نام او خوانده می‌شود.

این موزه در حقیقت جایی است که فعالیت صنعتگران و هنرمندان و نیز محصولات آن‌ها به معرض نمایش و فروش درمی‌آید. ضمن این‌که این افراد با برپایی کارگاه‌های آموزشی عمومی‌دانش، هنر و صنعت خود را با دیگران به اشتراک می‌گذارند. به چنین مکانی اکونوموزه می‌گویند این واژه از جایگاه گردشگری یک مفهوم نوآورانه است که به شرکت‌های خصوصی اجازه عرضه فرهنگ محلی را به عموم مردم می‌دهد و کمک زیادی به حفظ میراث فرهنگی ناشناخته می‌کند.

رضا دبیری نژاد از کارشناسان موزه دراین‌باره معتقد است:

نقدی که همواره بر موزه‌های فرهنگی همچون موزه‌های مردم‌شناسی می‌شود آن است که آن‌ها فقط به حضور آثار و یا محصولات تمام شده بسنده می‌کنند و بخشی از داده‌ها و ارزش‌های مربوط به آثار سنتی که شامل فرآیند تولید و یا فرهنگ‌های جانبی آن‌ها می‌شود منتقل نمی‌شود و در نهایت اینکه چگونه می‌توان به فرهنگ بومی بدون حضور انسانی که واسطه زایش و حرکت یک فرهنگ است دست یافت. اینجاست که موزه‌ها تلاش کرده‌اند با اکوموزها و یا اکونوموزه‌ها راهی برای جبران و ترمیم نقد پیش گفته بیابند.

اکونوموزه حیاتی هنرها و سنت‌های بومی را در محصول خلاصه نمی‌کند بلکه فرآیند تولید، تولیدکنندگان و آدابی که پیرامون این آثار وجود دارد را هم بخشی از ارزش‌های فرهنگی آن‌ها تلقی می‌کند، از این رو می‌خواهد تا شیوه‌های تولید پته‌دوزی را هم مخاطبین ببینند، مکالمات و اشعار هنگام تولید فرش را بشنوند و ابزار تولید مشبک‌کاری چوب را و نحوه استفاده آن‌ها را ببینند. صدای ضربات مسگری را بشنوند و خاطره بازار کرمان را به یاد آورند.

آخرین نفر از نسل شالبافان سنتی کرمان که در روستاهای این استان حضور دارند را در موزه دیدار کنند و لهجه‌اش و قصه‌هایش را بشنوند و نگاه همه استادکاران را به کارشان را بدانند. این‌ها تجربه‌ای است که برای دیدارکنندگان که بیشتر از گردشگران هستند تنها در موزه پدید می‌آید. اکونوموزه بخش‌هایی از فرهنگ را انتخاب کرده و از طریق آوردن آن‌ها به موزه آن‌ها را موزه‌ای می‌کند. موزه‌ای شدن در اکونوموزه محصول ارزش‌هایی است که در حاملان سنت‌ها و مشاغل بومی وجود دارد.

شما می‌توانید نسخه انگلیسی این خبر را از طریق لینک زیر مشاهده فرمائید:

Iran’s Economuseum Turns into Major Tourist Attraction

پاسخ بدهید

Please enter your comment!
Please enter your name here

*