سفیر سابق ایران در سوریه: حمله موشکی آمریکا تنها یک آزمایش بود

حمله شيميايي خان شيخون

محمد رضا رئوف شيباني، سفیر سابق ایران در سوریه در گفتگو با روزنامه «اعتماد» به بررسی پیشینه و آخرین تحولات سوریه پرداخت و کوشید تا روندهای آتی درگیری‌های این کشور را پیش‌بینی کند.

شیبانی در خصوص حمله شيميايي خان شيخون و متهم کردن دولت سوریه در این مسئله گفت: اين سوال مطرح است كه اگر دولت سوريه دست به چنين كاري زده و با تبعات آن هم آشنا بود، چه دليلي داشت كه اين كار را انجام بدهد؟ در سال ٢٠١٣ و در يك بازه زماني يك سال و نيم الي دو ساله كليه تسليحات شيميايي در اختيار دولت سوريه با نظارت سازمان ملل به خارج از كشور منتقل شد و و رسما از سوي نماينده سازمان ملل اعلام شد كه سوريه ديگر سلاح شيميايي در اختيار ندارد.

با این حال، قبل از طرح پرونده شيميايي، برخی از اين مراكز در دست مخالفان افتاده بود. حتي نماينده سازمان ملل در گزارش خود اعلام كرده بود امكان حضور در اين مناطق و انجام عمليات اكتشاف و انهدام تاسيسات شيميايي احتمالي در آنها براي اين نهاد بين‌المللي به دليل مسائل امنيتي وجود ندارد.  همزمان گزارش‌هايي مبني بر اينكه گروه‌هاي مسلح از خارج سوريه يعني از عراق و تركيه، اقدام به انتقال سلاح و مواد شيميايي به داخل كشوركردند توسط دولت سوريه منتشر مي‌شد و اين گزارش‌ها با ذكر جزييات براي سازمان ملل و همچنين كشورهايي كه ذيربط اين موضوع بودند از جمله جمهوری اسلامی ارسال مي‌شد.

شیبانی با تاکید بر اینکه یکی از سناریوهای مطرح در خصوص حمله مشکوک شیمیایی خان شیخون، به اشتباه هدف گرفتن انبار تسلیحات شیمیایی گروه‌های مسلح است، افزود: روس‌ها نيز همين مساله را مطرح كرده‌اند كه منطقه بمباران شده محل ذخيره مواد شيميايي گروه‌هاي مسلح بوده و دولت سوريه از اين ماجرا اطلاع نداشته است. از سوي ديگر، با توجه به اينكه دولت ترامپ جديدا روي كار آمده و گروه‌هاي مسلح و طرف معارضه مذاكره‌كننده و كشورهاي حامي آنها تلاش جدي دارند كه موضوع سوريه و رفتن بشار اسد را در اولويت‌هاي دولت امريكا قرار دهند، اين طرح و توطئه را براي دولت سوريه ايجاد كردند كه ناخودآگاه وضعيت را به چنين شرايطي بكشانند.

وی در ادامه به پراکندگی و نامحدود بودن دامنه فعالیت‌های تروریست‌ها در سوریه اشاره کرد و گفت: دامنه فعاليت‌هاي تروريسم محدوديت ندارد و از هر وسيله‌اي براي دستيابي به اهداف خود استفاده مي‌كند. اخيرا شاهد بخشي از فعاليت‌هاي اين تروريسم در منطقه‌اي در اطراف دمشق بوديم كه تهديد كرده بود آب شرب دمشق را با مواد سمي آلوده خواهد كرد. اين همان خطر تروريسم است، خطري كه جامعه جهاني را مورد تهديد قرار مي‌دهد.

سفیر سابق ایران در سوریه در بخش دیگری از این گفتگو به ممانعت آمریکا از انجام تحقیقات بین‌المللی در خصوص حمله شیمیایی خان شیخون پرداخت و گفت: چرا دولت امريكا اجازه تحقيقات ميداني پيش از حمله به الشعيرات را نداد؟ امريكايي‌ها ابتدا حمله كردند و سپس از ضرورت انجام تحقيقات سخن گفتند. روسای جمهوری و وزرای خارجه ايران و روسیه، اين سوال را مطرح كردند كه چرا چنين اقدامي بدون موافقت سازمان ملل انجام شده است؟ اگر سناريوي از پيش طراحي شده‌اي در ميان باشد طبيعي است كه دولت امريكا در قالب اين سناريو اجازه نخواهد داد گروه تحقيقي تعيين شود

این دیپلمات ایرانی حمله نظامی آمریکا به سوریه را عاملی برای جسورتر شدن مبار ان مسلح و تشویق آنها به نقض آتش‌بس دانست و گفت: يكي از نتايج حمله امريكا تشويق گروه‌هاي مسلح به عمليات مسلحانه بيشتر است. آنها احساس مي‌كنند كه يك پشتوانه قوي‌تر و فعال‌تري را به دست آورده‌اند. طرح حل نظامي بحران مجددا روي ميز آمده است.

شیبانی در پاسخ به سوالی در خصوص احتمال توقف حمایت روسیه از سوریه در ازای دریافت برخی امتیازهای سیاسی، گفت: نمي شود فكر روس‌ها را خواند. روس‌ها در طول مدت بحران سوريه ثابت كردند كه ظرفيت و آمادگي اين را دارند كه هزينه مورد نظر را پرداخت كنند و بر سر مواضع خودشان بايستند. اين نخستين بار نيست كه روس‌ها زير فشار قرار دارند. زماني كه روس‌ها تصميم گرفتند به طور جدي وارد بحران سوريه بشوند، منافع اقتصادي آنها از خيلي جهات مورد تهديد قرار گرفت و به آنها هشدار داده شد. از جمله عرب‌ها كه منافع اقتصادي كلاني داشتند در پشت پرده تهديدهاي بسياري كردند. همچنين موارد تشويقي بسياري هم به روس‌ها پيشنهاد شد. به اعتقاد من روسيه در بحران سوريه رويكرد استراتژيكي را اتخاذ كرده كه اين فقط مختص پرونده سوريه نيست و يك نگاه و رويكرد كلان استراتژيك اين كشور است.

وی با تاکید بر آنکه حمله اخیر آمریکا به سوریه محدود بوده و گسترش نخواهد یافت، افزود: آمريكايي‌ها به دلايل مختلف امكان گسترده‌تر كردن حضور خود را در تحولات سوريه ندارند. حمله نظامي امريكا به سوريه كه همراه با واكنش‌هاي بين‌المللي بود در واقع در حد تست است. از اين رو است كه مي‌بينيم امريكايي‌ها قبل از انجام عمليات، سيگنال‌هاي لازم را به روسيه مي‌دهند، روس‌ها به سوري‌ها اطلاع مي‌دهند و سوري‌ها هم امكانات را در حد امكان خودشان خارج مي‌كنند.

شیبانی همچنین با تحلیل سیاست آمریکا و اروپا در قبال آینده سوریه تصریح کرد: سياست امريكا در دور قبل و بعد از اوباما كاملا مشخص است و آنها در سوريه تغيير حاكميت را دنبال مي‌كنند. سياست دوم آنها، سياست ايجاد هرج و مرج مديريت شده در منطقه حساس خاورميانه است تا يك به‌هم‌ريختگي مديريت شده در منطقه ايجاد شود و طرح جديدي كه مدنظر آنهاست به خاورميانه ديكته شود.

اروپاييان به عنوان بازيگر ديگر در اين حوادث، استراتژي روشني ندارند. متاسفانه اروپا اشتباهات استراتژيكي بزرگي در طول اين بحران انجام داد و همين اشتباهات استراتژيك اروپايي‌ها موجب شد كه تروريسم از هزاران كيلومتر دورتر از مرزها و حاشيه امنيتي اروپا، به كشورهاي اروپايي كشيده شود.

در سوريه اروپا و امريكا لاجرم بايد يكي از اين دو گزينه را انتخاب كنند: يا مبارزه با تروريسم و تقويت دولت مركزي، يا تضعيف دولت مركزي و رشد تروريسم.

سفیر سابق ایران در خاورمیانه در پاسخ به این سوال که چرا اپوزيسيون سوریه تا این حد ضعیف است، به سه عامل سرکوب، عدم توانمندی و وابسته و غیرمستقل بودن معارضه اشاره کرد و گفت: اگر مرور سريعي به معارضه و عملكرد آن از ابتداي آغاز بحران تاكنون داشته باشيم، به اين نكته مي‌رسيم كه معارضه عملا دستورالعمل خودش را از كشورهايي مي‌گرفت كه از آنها حمايت مي‌كردند و تحت پوشش آن كشورها عمل مي‌كردند. بخشي از معارضه وابسته به تركيه، بخشي ديگر وابسته به عربستان، بخشي وابسته به قطر، بخش ديگر وابسته به سلاح امارات، بخشي هم وابسته به امنيت اردن شد. مجموعه اين كشورها بودند كه معارضه را مديريت مي‌كردند.

وی همچنین به پیشنهادهای مکرر دولت سوریه و برخی کشورهای دیگر برای ورود معارضان به مذاکرات هدفمند با دولت پرداخت و توضیح داد: بشار اسد به شخص فاروق الشرع مسووليت داد تا با مجموعه گروه‌هاي معارض وارد مذاكره شود و تصميم‌گيري‌هايي صورت بگيرد تا اين تصميمات اجرايي شوند. اسد همزمان هم يك‌سري خواسته‌هايي را كه از جانب اكراد مطرح بود پاسخ داد. رييس‌جمهور سوريه در طول اين مدت قانون اساسي را در سوريه تعديل كرد و قانون جديد انتخابات را براي انتخابات رياست‌جمهوري بنا نهاد. وي زمان رياست‌جمهوري را تغيير داد و قانون وضعيت ويژه و فوق‌العاده را لغو كرد. اما قرائت من به عنوان ناظر حاضر در ميدان اين بود كه معارضه تصميم خود را به دليل فضا و نگاه بين‌المللي و حمايت‌هايي كه از كشورهاي متعدد داشت گرفته بود و حاضر نبود از سقف خواسته خود كنار بيايد. اين سقف خواسته هم يا رفتن بشار اسد بود يا بحران. جمهوري اسلامي ايران نيز در مقام حسن نيت، تلاش‌هاي متعددي را براي ايجاد فضايي آرام كه منجر به حل و فصل سياسي مساله شود، انجام داد. ما حتي با بخش‌هايي از معارضه و جريان اخوان‌المسلمين نيز ارتباط برقرار كرديم. آقاي دكتر صالحي مستقيما با يكي از شخصيت‌هاي برجسته و چهره واضح معارضه گفت‌وگو داشتند. در كنار اين، ما در تهران نشست‌هايي را برگزار كرديم كه شخصيت‌ها و چهره‌هاي معارضه در آن حضور داشتند و در اينجا با نمايندگان دولت سوريه توافق‌هاي اوليه‌اي را انجام دادند. ولي بناي معارضه اين نبود كه از طريق مشاركت سياسي به نتيجه برسد. معارضه به دنبال اين بود كه حاكميت را به عهده بگيرد. همين الان هم اگر معارضه در گفت‌وگوهاي ژنو يا آستانه شركت مي‌كند، به دنبال اين است كه حاكميت را در اختيار بگيرد. متاسفانه اين معارضه به سرعت از آن روش مسالمت‌آميز و گفتمان سياسي دور شد و دست به سلاح برد. دست بردن به سلاح، بهانه‌اي براي فراهم شدن زمينه جهت ورود جريان‌هاي تروريستي و گروه‌هاي مسلح به سوريه شد.

سفیر سابق ایران در سوریه با اشاره به طرح این مسئله از سوی معارضان که دلیل دست بردن به سلاح را سركوب خشونت‌آميز اعتراضات صلح‌آميز توسط دولت سوریه عنوان می‌کنند، توضیح داد: نخستين درگيري مسلحانه‌اي كه اتفاق افتاد در جسر الشقور بود. در اين درگيري حدود ٢٠ نفر از سربازان ارتش سوريه و نيروهاي امنيتي اين كشور توسط معارضه گرفته شده و گردن زده شدند و در مقابل دوربين‌ها به نمايش گذاشته شدند. طبيعي است كه جريان نيروهاي امنيتي سوري هم اقدامات ناشايستي را انجام دادند ما نبايد تماما معارضه را متهم كنيم به اينكه خطا كرده است. قطعا خطا از طرف حاكميت هم بوده كه همين مساله بحران و شكاف بين جامعه را تعميق كرد. در كنار آن تحريك برخي رسانه‌ها و سناريو‌سازي‌هاي مختلفي صورت گرفت كه هم جامعه جهاني و هم فضاي داخلي را به سمت تنش و اختلافات بيشتر برد.

پاسخ بدهید

Please enter your comment!
Please enter your name here

*