تغییرات عربستان می‌تواند برای ایران نیز مناسب باشد

قاسم محبعلی

مدیرکل سابق آسیای غربی وزارت امور خارجه می‌گوید: اگر ایران و عربستان تصمیم بگیرند که جنگ نیابتی را کنار بگذارند، آنگاه تغییرات عربستان می‌تواند برای ایران نیز مناسب باشد.

قاسم محبعلی، مدیرکل سابق خاورمیانه وزارت خارجه ایران درباره برکناری و بازداشت ۴۰ حدود شاهزاده در عربستان گفت: این اتفاق هم می‌تواند بخشی از اصلاحاتی باشد که ملک سلمان به دنبال آن است و هم احتمال دارد نوعی جنگ قدرت یا پاک‌سازی هیئت حاکم از عوامل منتسب به پادشاه پیشین این کشور باشد.‌

محبعلی افزود: سیستم‌های بسته با فساد مالی و رانت و … سروکار دارند و هر زمان که جنگ قدرت دربگیرد، طرف‌های قدرتمندتر می‌توانند طرف‌های ضعیف‌تر را با همین اتهامات از میدان به در کنند. اکنون نیز لیست حذف‌شده‌ها نشان می‌دهد که صاحبان قدرت در دوران ملک عبدالله در حال کنار گذاشته شدن هستند.‌

او ادامه داد: کسانی که کنار گذاشته شده‌اند از رئیس دفتر ملک عبدالله گرفته تا خانواده و وزرای او، همگی در آن دوران صاحب قدرت بودند که تحت عنوان مبارزه با فساد حذف شده‌اند. محبعلی در عین حال تصریح کرد: این احتمال نیز وجود دارد که این اتهامات واقعی باشد.‌

مدیرکل آسیای غربی وزارت امور خارجه در دولت اصلاحات ارتباط تغییرات در عربستان با استعفای سعد حریری در لبنان را رد گفت: این دو مسئله کاملاً متفاوت هستند. در لبنان عربستان مجموعه سیاست‌هایی را دنبال می‌کند و در لبنان به دنبال استراتژی فشار به ایران است و دنبال به هم زدن بازی است. البته سعد حریری هم با سیاست‌های عربستان در یک راستا قرار می‌گرفت.‌

این کارشناس مسائل سیاست خارجی درباره استفاده محمد بن سلمان از لفظ «اسلام میانه رو» و اینکه حاکمان عربستان چگونه توانسته‌اند وهابیون را به تغییرات اجتماعی اخیر در عربستان راضی کنند گفت: این بخشی از پروژه عربستان برای پیشبرد برنامه‌های داخلی آن‌ها و نیز نزدیکی به اروپا و آمریکا است؛ چراکه یکی از چالش‌های مهم عربستان با آمریکا و غرب به خصوص بعد از ۱۱ سپتامبر مسئله توسعه سیاسی و وجود دولتی در عربستان بود که حامی تندروها به شمار می‌رفت؛ از این رو آن‌ها می‌خواستند این سوءظن را از بین ببرند.‌

او ادامه داد: بعد از قضیه داعش و القاعده موقعیت روحانیون وهابی به شدت تضعیف شد به طوری که نه محبوبیت منطقه‌ای دارند و نه از نظر بین‌المللی جایگاهی دارند و در واقع قدرت و بازوهای خود را از دست داده‌اند؛ القاعده و طالبان سرکوب شده‌اند و اسلام بنیادگرای سنی که وهابیون عربستانی پشت سر آن بودند و ضربه خورده است. از طرفی، آمریکا هم به عربستان و قطر فشار می‌آورد که زمینه‌های مالی و پشتوانه‌های فکری و ایدئولوژیکی این گروه‌ها را از بین ببرند.‌

محبعلی افزود: عربستان حاصل توافق طایفه غیرمذهبی و سکولار آل سعود و فرزندان عبدالوهاب است. در حال حاضر موقعیت وهابیون تضعیف شده و موقعیت آل سعود تقویت شده و در حال حاضر این فرصت برای آن‌ها پیش آمده که اصلاحاتی را که سال‌ها به دنبال آن بودند ولی به دلیل ترس از تندروهای وهابی آن را انجام نمی‌دادند به اجرا بگذارند.‌

او در پاسخ به این سؤال که جایگاه ایران در چشم‌انداز و برنامه ۲۰۳۰ عربستان کجاست گفت: برنامه عربستان تنها تغییرات داخلی نیست؛ از نگاه عربستان در منطقه هم باید تغییراتی اتفاق بیفتد. از نظر آن‌ها برای پیشبرد این سیاست‌ها لازم است که جمهوری اسلامی ایران تغییراتی کند که سیاست خارجی خود را بر اساس منافع تنظیم کند نه بر اساس ایدئولوژی و مذهب. از این رو آن‌ها تلاش دارند تا با استفاده از زمینه‌های پیش آمده مانند روی کار آمدن ترامپ این تغییرات را در منطقه هم ایجاد کنند.‌

محبعلی افزود: به طور کلی دورنمای عربستانی‌ها در برنامه ۲۰۳۰، ایجاد منطقه‌ای در خاورمیانه در تراز منطقه شمال اروپا با همان سطح درآمد و با همان ساختار اقتصادی و اجتماعی است. اکنون در عربستان یک طبقه بزرگ تحصیل‌کرده‌ای شکل گرفته که در دانشگاه‌های غربی تحصیل کرده‌اند و بیش از صدها هزار نفر را شامل می‌شوند. همین حالا حدود ۵۰ هزار نفر دانشجو در دانشگاه‌های بزرگ غربی درس می‌خوانند و همه این‌ها پشتوانه‌ای است برای تغییر و تحولات مورد نظر عربستان.‌

او در پاسخ به این سؤال که آیا رابطه ایران و عربستان در دورنمای ۲۰۳۰ عربستان بهتر خواهد شد یا خیر، گفت: این موضوع بستگی به عوامل مختلفی دارد؛ مناسبات میان دو کشور یک‌طرفه تنظیم نمی‌شود؛ اگر وضعیت به همین صورت باشد و جنگ نیابتی در عراق، سوریه، لبنان، یمن، افغانستان، شاید هم در آینده پاکستان و تاجیکستان ادامه یابد، وضعیت تغییری نمی‌کند اما اگر دو کشور تصمیم بگیرند که این مسائل را کنار بگذارند، آنگاه تغییرات عربستان می‌تواند برای ایران و روابط دو کشور نیز مناسب باشد؛ اما در حال حاضر یک وضعیت پارادوکسیکال در روابط دو کشور حاکم است و نمی‌توان آینده را پیش بینی کرد.‌

پاسخ بدهید

Please enter your comment!
Please enter your name here

*