الجبیر در عراق؛ الراشد در لندن و خوابی که عربستان برای ایران دیده است

عادل الجبیر
دیدار وزیر خارجه عربستان با همتای عراقی خود

در میان یادداشت‌هایی که رسانه‌های ایران در واکنش به سفر ناگهانی (یا برنامه ریزی شده، اما پنهان مانده از چشم رقیب) وزیر خارجه عربستان سعودی، منتشر کردند، یادداشت تحلیلی سایت «تابناک» شایسته تأمل است. عین یادداشت برگزیده «صفحه اول» را در زیر می‌خوانید:

تحرک سیاست خارجی عربستان سعودی به ویژه از زمان اوج گیری تنش میان ایران و آمریکا به وضوح گسترده شده و وزیر خارجه پرکار سعودی، از منطقه و ورای منطقه عادل الجبیر، وضعیتی را   تدارک دیده که تاوان حدود یک دهه رخوت سیاست خارجی منطقه‌ای عربستان را باز پس ستاند. آخرین ایستگاه عادل الجبیر در عراق بوده ولی اما نباید انتظار داشت که هواپیمای وی در این مقصد متوقف شود.

بی هیچ شکی نباید سفر غیر منتظره عادل الجبیر به بغداد را، آن هم پس از ۱۳ سال دست کم گرفت. از زمان اشغال عراق توسط آمریکا در سال ۲۰۰۳ به این سو، هیچ مقام ارشد سعودی رسماً از عراق دیدار نکرده بود و نفس این امر، موضوع سفر الجبیر به عراق را جالب توجه و مهم می‌کند.

این مهم را باید گذاشت در کنار آنچه اکنون یکی از رقبای بزرگ منطقه‌ای ایران، که از کوچک‌ترین فرصتی برای نقد و انتقاد تند و تیز و اتهام زنی به سیاست‌های منطقه‌ای کشورمان فروگذار نمی‌کند، وارد خاک کشوری شده که نزدیک‌ترین متحد منطقه‌ای ایران بوده و انسجام عملیاتی و نظری آن با ایران در سیاست‌های منطقه زبانزد است.

در مورد سفر عادل الجبیر به عراق دو دیدگاه خوش‌بینانه و بدبینانه مطرح است؛ نخست اینکه عربستان سعودی در پی آن است که با نزدیکی به عراق به عنوان متحد درجه اول ایران در منطقه، قدمی را که ایران در راه تنش زدایی با حاشیه خلیج فارس به واسطه کویت و عمان برداشته است، تکرار کند و الگویی از نزدیکی قدم به قدم و تدریجی به ایران را در پیش بگیرد.

این دیدگاهی خوش‌بینانه است و هرچند تحقق آن می‌تواند ثبات در منطقه خاورمیانه را به شدت افزایش داده و سرآغازی برای همکاری‌های اساسی میان کشورهای منطقه شود، به نظر نمی‌رسد که عادل الجبیر برای چنین مأموریتی روانه بغداد شده باشد. عربستان اکنون در موضعی نیست که بخواهد بدون گرفتن امتیازات اساسی از ایران دست به تنش زدایی با کشورمان بزند و از سوی دیگر وقتی سفر عادل الجبیر را در متن و بستر تحرکات اخیر وی و سخنرانی‌های انتقادی او از ایران به ویژه در کنفرانس مونیخ می‌گذاریم، به سرعت این دیدگاه و این پرده خوش‌بینانه از مقابل چشمان ما محو می‌شود.

این مسئله ما را به دیدگاه بدبینانه در مورد سفر الجبیر به عراق بازمی‌رساند. آنچه به نظر می‌رسد این است که وزیر خارجه سعودی بعد از موفقیت‌هایی که در همراه کردن کشورهای عرب منطقه و مهم‌تر از همه ترکیه با خود و علیه ایران داشته است، به تدریج فاز دوم از تحرکات دیپلماسی این کشور برای مقابله و منزوی کردن ایران را شروع کرده است. فازی که البته فاز بسیار دشوار از نقشه بزرگ سعودی‌ها برای ایران است: همراه یا خنثی کردن نزدیکان و متحدان به ایران در منطقه.

در این زمینه عراق نزدیک‌ترین و محتمل‌ترین گزینه برای عربستان است زیرا تکلیف سوریه پیش از این برای سعودی‌ها مشخص شده و عربستان و الجبیر حساب ویژه‌ای بر روی مذاکرات ژنو و دولت انتقالی و احتمالاً دولت بعدی سوریه باز کرده‌اند؛ دولتی که هرچه باشد بهتر از دولت بشار اسد و متحد ایران برای سعودی‌هاست.

بیانیه وزارت خارجه عراق در مورد این دیدار که روز گذشته منتشر شد، دارای نکته‌ای اساسی در این خصوص است. این بیانیه در بخشی به صراحت بیان کرده که عادل الجبیر در این دیدار گفته، بی طرفی عراق می‌تواند زمینه آشتی بین ایران و عربستان را فراهم آورد.

هرچند الجبیر به وضوح از لفظ آشتی میان ایران و عربستان سخن گفته، هنوز هیچ ذهن هشیاری سخنان چندی قبل وی در مونیخ یا پیش‌تر از آن در لندن و پاریس را فراموش نکرده است که به وضوح بیان کرد، تلاش برای تنش زدایی بین ایران و عربستان بیهوده و بی نتیجه است. پس می‌توان به خوبی حدس زد که تله الجبیر این است که اگر نمی‌توان عراق را در صف متحدان عربستان علیه ایران درآورد، اما خنثی می‌توان ساخت. تقاضای بی طرفی از عراق تقاضای جدی از سوی عربستان است.

اما آنچه این دیدگاه بدبینانه را در مورد سفر الجبیر به عراق تشدید و تقویت می‌کند، مقاله هفته گذشته عبدالرحمن الراشد، سردبیر سابق الشرق الاوسط لندن است که در همین روزنامه و همچنین در شبکه خبری العربیه منتشر شد. الراشد در این مقاله از دنیای عرب به ویژه مصر، عربستان، امارات و اردن خواسته که دست به ایجاد یک ائتلاف مشترک نظامی برای مهار ایران بزنند.

وی با تکرار مکررات ترامپ و سعودی‌ها در مورد این که توافق هسته‌ای منجر به تهاجمی شدن سیاست خارجی ایران در منطقه شده است، گفته، تنها تغییر در رفتار ایران بعد از این توافق این است که وضعیت مالی و نظامی ایران اکنون بسیار بهتر شده است. وی بیان کرده، ایران خلأ قدرت در عراق را پر کرده و مشغول توسعه هژمونی خود در عراق، سوریه و یمن است.

وی بیان کرده: همکاری نظامی تحت هر تدابیری ایده‌ای بسیار خوب و ضروری برای مهار ایران است به ویژه اگر از حوزه نظامی نیز فراتر رود. ایجاد یک اتحاد برای مقابله با ایران یک توازن نظامی لازم برای مقابله با اتحاد نظامی ایران که شامل عراق و سوریه است، می‌باشد.

الجبیر در عراق و الراشد در لندن به خوبی خوابی که عربستان برای ایران دیده است را تعبیر و تفسیر می‌کنند. موضوعی که اکنون بعد از مقاله چندی قبل وال استریت ژورنال، مبنی بر تلاش آمریکایی‌های و کشورهای عرب منطقه برای ایجاد نهادی مثل ناتو در برابر ایران، رنگ و بوی جدی‌تری به خود می‌گیرد.

پاسخ بدهید

Please enter your comment!
Please enter your name here

*