افول قدرت مقتدی صدر در سایه نفوذ ایران در عراق

مقتدی صدر

«مقتدی صدر نفوذش در عراق زیر سایه قدرت ایران در حال محو شدن است. تعداد زیادی از طرفداران مقتدی صدر جذب حشد شعبی شده‌اند و مقام و منزلت مقتدی صدر در حال از بین رفتن است. شاید یکی از دلایل مقتدی صدر برای چرخش به سمت عربستان همین موضوع باشد. از سوی دیگر او از جمله افرادی است که به دنبال کاستن از فعالیت حشد شعبی در عراق است.»

استراتژی «کاهش نفوذ ایران در منطقه» که با سفر رکس تیلرسون به عربستان سعودی و بر پایه تمرکز بر عراق در روزهای اخیر پیگیری شده است، تحلیل‌های مختلفی را در پی داشته است. بسیاری از کارشناسان نسبت به وضعیت کنونی داخل عراق و فعالیت‌های آمریکا و عربستان در این حوزه به مقامات دیپلماتیک و نظامی ایران هشدار می‌دهند. این نگرانی وجود دارد که عراق نیز در فرآیندی حساب شده به سمت آمریکا و عربستان چرخش کند.
هم‌زمان با سفر تیلرسون به عربستان و دیدارش با نخست‌وزیر عراق، عربستان تمایل خود را برای گسترش روابط اقتصادی با عراق اعلام کرده است. به این ترتیب در کنار فعالیت‌های سیاسی و دیپلماتیک ابزار اقتصاد نیز برای پیش برد استراتژی آمریکا به کار گرفته شده است.

واکاوی پروژه جداسازی عراق از ایران
تیلرسون در سفر به عربستان از نیروهای حشد شعبی که مورد حمایت ایران هستند خواست که به خانه‌هایشان برگردند. دفتر نخست‌وزیر عراق در بیانیه‌ای درخواست وزیر خارجه آمریکا را رد کرد و به شدت از سخنان تیلرسون انتقاد کرد.
اما در حاشیه‌های این متن اتفاقات دیگری هم در حال رخ دادن است. تحرکات مقتدی صدر روحانی شیعه با نفوذ عراق یکی از این حاشیه‌هاست.
پس از چندین دیدار خبرساز مقتدی صدر روحانی با رهبران کشورهای منطقه در ماه‌های اخیر، رهبر جریان صدر عراق روز دوشنبه با ملک عبدالله پادشاه اردن دیدار کرد.
کاخ پادشاهی اردن، در بیانیه با اعلام دیدار پادشاه این کشور با مقتدی صدر گفته است که محور گفت‌وگوهای این دو «لزوم گسترش همکاری‌های تجاری و اقتصادی» بین دو کشور بوده است.
با این حال آسوشتیدپرس این دیدار را گامی در راستای تلاش‌ها برای مهار نفوذ ایران در خاورمیانه توصیف کرده است.
اردن متحد عربستان است و همگام با این کشور نگران نفوذ ایران در خاورمیانه است.
دیدار مقتدی صدر با پادشاه اردن، ساعاتی پس از دیدار ملک عبدالله با حیدر العبادی نخست‌وزیر عراق صورت گرفته و جزئیات بیشتری در مورد آن منتشر نشده است.
صدر پیش‌تر هم در مردادماه امسال به عربستان سعودی، امارات عربی متحده و مصر سفر کرد که هر سه کشور از منتقدان رفتارهای ایران در منطقه هستند.
او از جمله پس از دیدار با ولیعهد عربستان سعودی، با تأکید بر یکسان بودن دیدگاه‌هایش با محمد بن سلمان، این کشور را «پدر پرقدرت ملت‌های عرب» توصیف کرده بود که برای برقراری صلح در منطقه تلاش می‌کند.
مقتدی صدر نیز از مخالفان فعالیت حشد شعبی است، او چندی پیش با تأکید بر لزوم انحلال این گروه گفته بود که موجودیت این نیروهای خارج از چارچوب دولت باعث مشکلات بزرگ و تبعات منفی می‌شود.

«چرخش» مقتدی صدر
درباره این حواشی و متن سؤال این است که مقتدی صدر و حیدر عبادی در استراتژی آمریکا چه نقشی ایفا می‌کنند؟
علی بیگدلی استاد دانشگاه و تحلیلگر مسائل بین‌الملل در این باره گفت: «آمریکا و عربستان به دنبال این هستند که نفوذ سیاسی و نظامی ایران در عراق را کاهش دهند و به نوعی پر و بال ایران را قیچی کنند. در این راستا حتی تلاش‌هایی برای کاهش نفوذ ایران بر حماس داشته‌اند.»
او افزود: «دو ماه و نیم پیش آقای حیدر عبادی در اولین سفر خود به عربستان سعودی اعلام کرد که من قبل از اینکه شیعه باشم عرب هستم و اشتباهی که حافظ اسد در سوریه انجام داد و پسرش نیز همان راه را طی کرد و از جهان عرب خارج شد را تکرار نخواهم کرد؛ اما عبادی تأکید کرد که در شرایط کنونی نمی‌تواند موقعیتی که در آن قرار گرفته است را ترک کند.»
این تحلیلگر مسائل بین‌الملل در ادامه افزود: «از سوی دیگر در سفر اخیر حیدر عبادی به عربستان تیلرسون وزیر خارجه آمریکا اعلام کرد که حشد شعبی (نیروهای شیعه نزدیک به ایران) باید به خانه‌هایشان برگردند، به نظرم او بدون چراغ سبز حیدر عبادی مطلقاً چنین حرفی را نخواهد زد منتها یک سازوکاری ایجاد شده است که تیلرسون این سخن را مطرح کند و پس از آن نخست‌وزیر عراق آن را رد کند اما موضوع این است که پیامی که باید منتقل شده است.»

بیگدلی معتقد است: «سیاست آمریکا در درجه اول این است که مسئله ایران را به یک پدیده بین‌المللی تبدیل کند تا افکار جهانی برای مقابله با ایران آماده شود. این استراتژی همیشگی آمریکا بوده است، در مورد بحران هسته‌ای هم همین کار را کرد. رفتارها، رفت و آمدهای دیپلماتیک آمریکا و حتی نشست‌ها و کنفرانس‌هایی که در این کشور برگزار می‌شود همه حکایت از آن دارد که بسیج عمومی به وجود آمده است که در داخل ایران را آزار دهند و در خارج از ایران، ایران هراسی به وجود آورند.»
به گفته این استاد دانشگاه «یعنی آمریکا استراتژی بین‌المللی «ایران هراسی» و استراتژی خود برای داخل را «ایران آزاری» تعریف کرده است. این حرکت تازه آغاز شده است و سیاستمداران ایرانی این سیاست را نباید سرسری بگیرند. این استراتژی بسیار جدی است. آن‌ها به دنبال آن هستند که ما حتی یک کشور دوست در اطرافمان نداشته باشیم. نگاهی به روابط ایران و افغانستان نشان می‌دهد تلاش‌های برای ایجاد دشمنی میان ایران و افغانستان وجود دارد.»
بیگدلی با بیان اینکه در راستای دشمن سازی در گام اول به سراغ عراق رفته‌اند، افزود: «به این زودی نمی‌توانند عراق را از زیر نفوذ ایران خارج کنند اما مقدمات آن آغاز شده است. یکی از نگرانی‌های آمریکا این است که حشد شعبی به یک نهاد نظامی قدرتمند در این کشور تبدیل شود، در این صورت کاری از آمریکا ساخته نخواهد بود. این موضوع برای عربستان هم خطرناک خواهد بود، بنابراین آن‌ها به دنبال این هستند تا حشد شعبی به یک نهاد ثابت قدرتمند تبدیل نشده است، باید متوقف شود و به قول تیلرسون نیروهای آن «به خانه‌هایشان» برگردند.»
بیگدلی درباره نقش مقتدی صدر به عنوان یک روحانی شیعه در این سناریو گفت: «مقتدی صدر نفوذش در عراق زیر سایه قدرت ایران در حال محو شدن است. تعداد زیادی از طرفداران مقتدی صدر جذب حشد شعبی شده‌اند و مقام و منزلت مقتدی صدر در حال از بین رفتن است. شاید یکی از دلایل مقتدی صدر برای چرخش به سمت عربستان همین موضوع باشد. از سوی دیگر او از جمله افرادی است که به دنبال کاستن از فعالیت حشد شعبی در عراق است.»
این استاد دانشگاه ادامه داد: «این وضعیت برای برخی چهره‌ها و گروه‌های دیگر در عراق نیز وجود دارد، حتی بخشی از حزب الدعوه هم در حال فاصله گرفتن از ایران هستند.»
او در پاسخ به این سؤال که «برخی رسانه‌ها و مقام‌های آمریکایی می‌گویند حشد شعبی در حال تبدیل شدن به نهادی شبیه به حزب‌الله لبنان است، این ارزیابی چقدر صحیح است؟»، گفت: «حشد شعبی شرایط آن را دارد که حتی قوی‌تر از حزب‌الله لبنان شود. الان حزب‌الله قدرت بسیار زیادی در لبنان دارد و حتی از نظر نظامی مقدم بر ارتش و دولت لبنان است، اگر حشد شعبی به همین مسیر خود ادامه دهد و قدرتمندتر شود و در کنار آن ارتش عراق همچنان ناتوان و ناکارآمد بماند طبیعی است که حشد شعبی به قدرت برتر در عراق تبدیل می‌شود.»
بیگدلی معتقد است حیدر عبادی بازیگر بسیار ماهری است و در تحولات آینده عراق به سمت آمریکا چرخش خواهد کرد و تلاش می‌کند ارتش عراق را تقویت کند و از این طریق مانع از نفوذ بیشتر حشد شعبی شود.
او در پاسخ به این پرسش که مهارت سیاسی حیدر عبادی در شرایط بحرانی بوده است، با پایان یافتن بحران او چقدر می‌تواند موفق باشد؟، اظهار کرد: اگر شما عملکرد حیدر عبادی با نوری مالکی را مقایسه کنید، می‌بینید که نوری مالکی هم در بحران نخست‌وزیر شد اما خراب کرد، ارتش، مجلس، دیوانسالاری و مناسبات عراق را به هم ریخت، اما حیدر عبادی که در بحران توانست این وجاهت را به دست بیاورد قطعاً در وضعیت خارج از بحران نیز می‌تواند به موفقیت‌هایش ادامه دهد.»
بیگدلی ادامه داد: «عبادی بسیاری به آمریکا نزدیک است. در همین دیدار اخیر با تیلرسون، در آغوش تیلرسون جای گرفت و وزیر خارجه آمریکا همچون شرقی‌ها با او روبوسی کرد. عبادی در آمریکا بوده و درس خوانده است و روابط بسیار نزدیکی با آمریکا دارد. شرایط عبادی با نوری مالکی زمین تا آسمان متفاوت است و او این قابلیت را دارد که به مسیر کنونی خود ادامه دهد.»
این کارشناس مسائل سیاست خارجی درباره تلاش‌های عبادی برای تفکیک مسائل ایران با آمریکا و عربستان تحلیل کرد: «عبادی سیاستمدار زیرکی است او می‌داند که باید گام به گام حرکتی کند. او نمی‌تواند به یک‌باره حشد شعبی را کنار بگذارد. مهم این است که پیام از سوی تیلرسون منتقل شده است.»

پاسخ بدهید

Please enter your comment!
Please enter your name here

*