آیا اختلاف عربستان و قطر به نفع ایران است؟

آیا اختلاف عربستان و قطر به نفع ایران است؟

۵ ژوئن، عربستان سعودی به همراه امارات، بحرین و مصر روابط دیپلماتیک و تجاری‌ خود را با دوحه قطع کردند. در این میان بحث درباره سیاست ایران در قبال این شکاف به وجود آمده، میان بلوک سعودی و قطر بالا گرفته است.

محمدجواد ظریف، وزیر خارجه ایران به طور رسمی در توییتی اظهار داشت که همسایگان ما دائمی‌اند و جغرافیا را نمی‌توان تغییر داد. خشونت راه حل نیست و باید با گفت‌وگوی سازنده به ویژه در ماه رمضان این مسائل را حل کرد.

حمید ابوطالبی معاون سیاسی دفتر ریاست جمهوری نیز در این رابطه در توییتی گفت: قطع روابط راه درستی برای خروج از بحران نیست.

بهرام قاسمی سخنگوی وزارت خارجه نیز در این رابطه گفته بود اختلافات ایران و همسایگانش منافع همه کشورهای منطقه را به خطر می‌اندازد و با گفت‌وگو باید این اختلافات را حل کرد.

به این ترتیب تهران تصمیم گرفته است رویکرد سعودی و متحدانش را در قبال دوحه مورد انتقاد قرار دهد و به جای رویارویی بر دیالوگ تأکید بورزد.

در یک دهه گذشته روابط ایران و عربستان فراز و نشیب‌های زیادی داشته است. روابط دو کشور در پی حمله به سفارت عربستان در تهران که در پی اعدام شیخ نمر روحانی شیعه در عربستان اتفاق افتاد قطع شد. ملک سلمان انزوای ایران را در دستور کار قرار داده و اولویت‌های ملک عبدالله را که انزوای هم‌زمان ایران و اخوان بود را کنار گذاشته است. بنابراین دشمنی جایگزین رقابت شده است.

این درحالی است که دولت روحانی بر نیاز به گفت‌وگو برای کاهش تنش‌ها تأکید دارد. سعودی‌ها در این بین بر نیاز به تجدیدنظر ایران در سیاست‌های منطقه‌ای‌شان تأکیددارند. عربستان در اولویتش برای مهار ایران مجبور بود با قطر و ترکیه که حامی اصلی اخوان‌اند رابطه داشته باشد اما این ائتلاف متزلزلی که شامل گروه‌های ضد اخوان و حامی اخوان در منطقه بود پایدار نماند. قطع روابط با قطر بخشی از سیاست مبارزه با ایران است که فاقد واقع‌گرایی لازم است.

با قطع روابط سعودی و قطر، تهران از عدم تمرکز عربستان بر منطقه خوشحال است. بنابراین چرا خواستار برقراری گفت‌وگو برای حل بحران قطر باشد؟ چهار انگیزه اصلی قابل تأمل است:

اول اینکه نشانه‌هایی از تشدید تنش‌های قطر و عربستان وجود دارد و ایران نمی‌تواند با یک تنش همه جانبه در خلیج‌فارس رو به رو باشد. در واقع ادامه تنش‌ها امنیت ملی ایران را به خطر خواهد انداخت. ایران به یک ثبات نسبی به ویژه در دوره ترامپ نیاز دارد. دوم اینکه ایران با درخواست ایجاد دیالوگ در منطقه سعی دارد تلاش‌های عربستان برای ایجاد یک اجماع ضد ایرانی را از بین ببرد.

سوم اینکه ایران نمی‌خواهد خطر کند و خود را به عنوان یک قدرت در تنش‌های منطقه‌ای و ثبات منطقه‌ای معرفی کند. سعودی‌ها سعی کردند از ایران تصویری تنش‌زا در منطقه ایجاد کنند. عدم موضع گیری در دوگانه سعودی قطر برای ایران می‌تواند این تصویر را از بین برده و موضع گیری به نفع یکی از این دو می‌تواند این تصویر را تحکیم کند.

چهارم اینکه ایران از اختلاف بین کشورهای عضو شورای همکاری سود می‌برد بدون اینکه بخواهد جانب یکی از گروه‌های اختلاف را بگیرد. تجربه گذشته نشان داده که سیاست‌گذاران ایرانی هر زمان طرف یکی را گرفته‌اند همه چیز پیچیده‌تر شده است.

حمایت ایران از گفت‌وگو شاید تا حدی عربستان را در شرایطی که ایران را تهدید اصلی خود می‌داند تا حدی این کشور را تسکین دهد. حفظ این مواضع محافظه‌کارانه از سوی ایران شاید در بلندمدت به نفع ایران نباشد به ویژه با توجه به شکاف ایجاد شده در کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس.

انتخاب منطقی ایران حرکت به سمت قطر است. ظریف به وضوح این مسئله را در تماس تلفنی‌اش را وزیر خارجه قطر روشن کرده است.

سؤال اینجاست که امروز آیا تصمیم ایران برای مواضع محافظه‌کارانه در قبال دوحه به نفع سیاست‌های ایران در منطقه است یا نه؟

اول اینکه شکاف حامیان و مخالفان اخوان در منطقه به نفع ایران است. عربستان سعی داشت از چنین اختلافی با اولویت قرار دادن ایران به عنوان تهدید اصلی جلوگیری کند. قطر و ترکیه بر خلاف امارات و مصر در این زمینه موضع مشابهی دارند. حرکت سعودی علیه قطر به وضوح حرکتی علیه کمپین ضد ایرانی است که قبلاً در منطقه ایجاد کرده بود.

دوم اینکه باید در نظر داشت که این شکاف نه تنها در مورد اخوان المسلمین بلکه درباره سیاست‌های قطر در قبال ایران نیز هست. تهران نمی‌تواند و نباید موضع بی‌طرفانه‌ای نسبت به قطر داشته باشد در شرایطی که قطر برای مواضعش نسبت به ایران تنبیه شده است، ایران کسی است که باید در مقابل موضع عربستان موضع‌گیری کند.

سوم اینکه محمد بن سلمان در سخنرانی اخیر خود گفته بود جنگ را به درون ایران خواهد کشید و با این اظهارت از خط قرمزهای میان دو کشور عبور کرد. ایران در این شرایط چیزی برای از دست دادن ندارد. و باید از قطر علیه عربستان حمایت کند. ایران از حمایت از قطر سود خواهد برد.

چهارم اینکه ایستادن در کنار قطر به تقویت روابط تهران و دوحه و آنکارا و متحدانش در اخوان که در مواضع منطقه‌ای می‌توانند کنار ایران قرار بگیرند و نقش سازنده‌ای در سوریه و یمن و جاهای دیگر داشته باشند کمک کند . علاوه بر این توانایی عربستان در ایجاد ائتلاف علیه ایران کاهش خواهد یافت .

پاسخ بدهید

Please enter your comment!
Please enter your name here

*