عربستان چاره‌ای جز تغییر سیاست‌های منطقه‌ای خود ندارد

صباح زنگنه
دکتر صباح زنگنه تحلیلگر مسائل خاورمیانه و جهان عرب

دکتر صباح زنگنه، سفیر اسبق ایران در سازمان همکاری اسلامی و تحلیلگر مسائل خاور‌میانه، معتقد است عربستان چاره‌ای جز تغییر سیاست‌های منطقه‌ای خود ندارد و عمان می‌تواند در این مسیر به عنوان میانجی نقش مهمی در تعدیل رویکردهای ریاض در قبال ایران ایفا کند.

 

آیا تحولات منطقه و به‌خصوص بازپس‌گیری حلب و آزادی احتمالی موصل، عربستان را مجبور به تغییر سیاست‌هایش در برابر ایران خواهد کرد؟ آیا میانجیگری عمان میان ایران و عربستان برای حل تنش‌هایشان کارساز خواهد بود؟ ممکن است عربستان به این خواسته تن دهد؟ برای پاسخ به این سوالات با صباح زنگنه، کارشناس مسائل خاورمیانه گفت‌وگو کردیم. زنگنه به «نسل‌فردا» می‌گوید:«احتمال وقوع هر رویدادی در سیاست وجود دارد. اگر این تحولات برای عربستان به نتیجه ثابت‌شده‌ای تبدیل شود که برخلاف خواسته این کشور درحال وقوع است، در این صورت شاهد تغییر در رویکرد آل سعود خواهیم بود.»

همچنین وی معتقد است: «مسقط در بحران‌های جدی همواره به‌نفع همکاری منطقه‌ای تمایل داشته است؛ بنابراین این احتمال وجود دارد که این کشور به تعدیل سیاست‌های ریاض در برابر ایران کمک کند. درنتیجه پادشاهی عمان به‌عنوان حلقه ارتباطی ایران با دیگر کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس عمل کرده و ظرفیت بالایی برای میانجی‌گری دارد.» در ادامه مشروح گفتگوی «نسل‌فردا» با صباح زنگنه را می‌خوانید:

 

آیا تحولات منطقه و به خصوص بازپس‌گیری حلب و آزادی احتمالی موصل می‌تواند عربستان را ناچار کند تا از سیاست‌های تنش‌آمیز خود با ایران دست بردارد؟

احتمال وقوع هر رویدادی در سیاست وجود دارد اگر این تحولات برای عربستان به ‌نتیجه ثابت شده‌ای تبدیل شود که برخلاف خواسته این کشور درحال وقوع است، در این صورت شاهد تغییر در رویکرد آل سعود خواهیم بود؛ البته ریاض از ابتدای آغاز بحران سوریه و همچنین تحولات عراق تاکنون نتوانسته به اهداف خود دست پیدا کند و این مسئله ممکن است مسئولان آل سعود را به این نتیجه برساند که باید در سیاست‌های خود تجدیدنظر کنند؛ البته این تغییر در سیاست مستلزم آن است که سیاست‌مداران و مسئولان آن به عقلانیت سیاسی اعتقاد داشته باشند؛ اما اگر آن‌ها بخواهند براساس آمال و آرزوهای بی‌پایه قضاوت کنند شاهد تداوم رفتار و سیاست کنونی خواهیم بود تا خزانه این کشور به‌طور کامل خالی شود و در آن زمان آن‌ها خواهند فهمید که سیاست‌های اتخاذ شده آن‌ها اشتباه بوده است؛ زیرا با وجود صرف هزینه‌های سنگین  نتوانسته‌اند به اهداف خود دست پیدا کنند و تنها دستاورد سیاست‌های اتخاذشده برانگیختن دشمنی کشورهای همسایه و ساختن چهره منفور از این کشور بوده است.

اقدام اخیر پادشاهی عمان را برای پیوستن به ائتلاف ضد ترورسیم که عربستان آن را تشکیل داده است، چگونه ارزیابی می‌کنید؟

عمان و تمامی کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس در معرض انتشار و گسترش تروریسم به سرزمین‌هایشان هستند؛ بنابراین این کشورها باید در تبلیغات و اعلام عمومی ضدتروریسم‌ بودن خود را مطرح کنند؛ البته الحاق عمان به این ائتلاف می‌تواند دربرگیرنده ابعاد دیگر هم باشد: نخست اعطای نوعی امتیاز تبلیغاتی به عربستان به منظور دریافت امتیازهای دیگر از این کشور باشد که این امتیازها می‌تواند شامل تامین بخشی از مراودات تجاری و اقتصادی و رفع بخشی از نیازهای مالی این کشور باشد؛ همچنین درصورتی که مسقط به این ائتلاف الحاق پیدا نمی‌کرد این امر ممکن بود موجب توطئه عربستان علیه حاکمیت این کشور شود. این کشور عربی با این ائتلاف می‌خواهد خود را در برابر این سیاست آل‌سعود در امان نگه دارد. باید توجه داشت که این الحاق سبب افزایش قدرت ریاض نخواهد شد. از سوی دیگر عمان می‌خواهد از این طریق عملکرد نظامی‌گری و تهاجمی آل‌سعود در منطقه را کنترل کند و با رویه جدیدی به توافق برسند و پادشاهی عربستان را از افراطی‌گری در استفاده از خشونت پرهیز دهد و آن‌ها را کنترل و مهار کند.

 درصورتی که مسقط از تهران فاصله گرفته و به‌سمت هماهنگی با ریاض حرکت کند به اعتقاد شما چنین رویکردی چه آثار و نتایجی را برای ایران به‌همراه دارد و بهتر نیست جمهوری اسلامی مانع ایجاد این تمایل شود؟

ایران برای تمامی کشورها استقلال رأی قائل است و هرکشوری می‌تواند سیاست‌های مدنظر خود را دنبال کند و جمهوری اسلامی با شعار مبارزه با تروریسم مشکلی ندارد و چنین عملکردی را از سوی تمامی کشورها تائید می‌کند. این اقدامات در جهت اهداف جمهوری اسلامی است؛ زیرا تهران به شکل جدی معتقد به مبارزه و مقابله با گروهک‌های تروریستی است؛ بنابراین به‌نظر نمی‌رسد که اعلام مسقط مبنی بر مبارزه با تروریسم نتیجه منفی برای تهران به ‌همراه داشته باشد.

 باتوجه به این که عمان در برجام نقش فرادستی ایجادکرد و توانست برخی اختلافات را میان تهران و واشنگتن برطرف کند آیا این کشور می‌تواند به‌عنوان میانجی میان ایران و عربستان برای حل تنش‌هایشان عمل کند؟

ارائه مشورت از سوی مسئولان عمانی می‌تواند تا حدودی نگرش و ذهنیت عربستان را تحت تاثیر قرار دهد و آن‌ها را در جهت همکاری منطقه‌ای سوق دهد. به‌ عبارت دیگر عمان همواره مورد مشورت عربستان بود و گاهی آل‌سعود به این مشورت جامه عمل می‌پوشاند و گاهی خیر؛ اما مسقط در بحران‌های جدی همواره به نفع همکاری منطقه‌ای تمایل داشته است؛ بنابراین این احتمال وجود دارد که این کشور به تعدیل سیاست‌های ریاض در برابر ایران کمک کند. درنتیجه پادشاهی عمان به‌عنوان حلقه ارتباطی ایران با دیگر کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس عمل کرده و ظرفیت بالایی برای میانجی‌گری دارد. هم‌اکنون این ظرفیت در مسقط وجود دارد؛ اما ریاض تلاش می‌کند از تمامی ابزارها چه اهرم‌های دیپلماتیک، چه ابزارهای رسانه‌ای و چه مسائل منطقه‌ای و نظامی علیه ایران استفاده کند.

 ممکن است عربستان به این خواسته تن دهد؟

باتوجه به شرایط منطقه و وضعیت مالی عربستان این احتمال وجود دارد؛ همچنین باید توجه داشت که مردم کشورهای منطقه، عربستان را عامل تخریب، کشتار، جنگ و ترویج تروریسم در منطقه می‌دانند؛ بنابراین اگر آل‌سعود بخواهد این تصویر را پایان دهد،  ناگزیر است در سیاست‌های اجرایی خود تغییری قائل شود.

پاسخ بدهید

Please enter your comment!
Please enter your name here

*