نخستین معرفی دستاوردهای ایران در نمایشگاه لیزر و فوتونیک مونیخ

فناوری لیزر در ایران

ایران با نزدیک به پنج دهه تلاش و فعالیت تخصصی در زمینه لیزر، توانسته است در کنار کشورهای فعال و پیشرفته در حوزه لیزر و فوتونیک قرار بگیرد.

امسال برای نخستین بار ایران با حضور در نمایشگاه لیزر و فوتونیک مونیخ در کنار دیگر فعالان عرصه لیزر  جهان، به معرفی دستاوردهای چند دهه تلاش خود در حوزه لیزر می پردازد. به بهانه اولین حضور ایران در نمایشگاه مونیخ، مصاحبه اختصاصی «صفحه اول» را با دکتر نبوی مدیر مرکز علوم و فنون لیزر ایران می خوانید.

جایگاه ایران در لیزر با توجه به پیشینه‌ای که در این علم داریم چیست؟ تصور دنیا نسبت به توانایی ما در این حوزه چگونه است؟

یک جایگاهی ایرانی‌ها در لیزر دارند و یک جایگاهی هم ایران.  در ایرانی‌ها شاخص‌ترین کسی که می‌توان از او در حوزه لیزر نام برد پروفسور جوان است که در سال ۱۹۶۰ لیزرهای گازی را در جهان اختراع کردند و باعث افتخار ایران و هر ایرانی هستند. اما در مورد جایگاه ایران در لیزر، ایران ۵۰ سالی است که در حوزه لیزر وارد شده است . ایران در سال ۱۳۸۵ به صورت جدی با تأسیس مرکز علوم و فنون لیزر ایران وارد حوزه لیزر شد. یعنی با شروع به ساختن زیرساخت‌های لازم چه از لحاظ نیروی انسانی و چه از لحاظ تجهیزات ، در حوزه نیروی انسانی بستر های خیلی خوبی ایجاد کردند. این مرکز با هدف توامندسازی کشور در حوزه صنعت و پزشکی در زمینه لیزر تاسیس شده است.

فاز اول، لیزرهای حالت جامد یعنی فیبر، دیسک و نیمه هادی است که همه اینها کاربردهای پزشکی و صنعتی دارند.

در حوزه خود کفایی در تولیدات لیزر، موردی هست که الان خودمان توانایی ساخت آن را کسب کرده ایم و نیازی به کشورهای دیگر نداریم اما پیش از این ناگزیر به واردات آن از کشورهای دیگر بودیم؟

بله. من برایتان یک مثال از لیزرهای صنعتی و یک مثال از حوزه پزشکی و مثالی هم از دانشگاهی ها می زنم. در حوزه صنعت هر جا که دستگاه تراش و جوش بوده در همه دنیا و از جمله ایران دارند  به سمت استفاده از لیزر می‌روند ، به دلیل کم شدن هزینه‌ها و بالا رفتن سرعت و کیفیت کار. به همین دلیل صنعت‌گران ما هم کم و بیش به سمت استفاده از لیزر در کارگاه‌هایشان رفته‌اند. مرکز لیزر رفت به سمت طراحی لیزرهای خاص صنعتی که خوشبختانه چند نمونه از این کار هم ایجاد شده است. صنعت ما یک ایرادی هم دارد و آن اینکه کلاً دیر به محصول داخلی اعتماد می‌کند. ولی الان در صنایع متعددی محصول خودمان استفاده می‌شود و کم کم امیدواریم بیشتر این اتفاق بیافتد.

در زمینه پزشکی هم ما ۷ – ۶ سال پیش دستگاهی ساختیم برای جراحی سنگ شکن کلیه و مجاری ادرار و پروستات. تجهیزات لیزر برای درمان پروستات را اصلاً به ایران نمی‌دهند، به همین دلیل مرکز تلاش کرد در عرض چند ماه و کمتر از یک سال لیزر را ساخت و داد به بیمارستان‌ها و آنها هم دارند استفاده می‌کنند.

در حوزه آزمایشگاه‌هایی که در دانشگاه‌ها هست، لیزر یک دانش و علمی است که بین رشته‌ای است و تقریباً همه رشته‌ها هم در ایجادش کمک می‌کنند و هم در کاربردش. الان در مهندسی‌های مکانیک، مواد، شیمی، فیزیک و الکترونیک و… هم می‌توانند در ایجاد و توسعه لیزر کمک کنند  و هم در کاربردی که می‌تواند داشته باشد. برای همین در سال ۱۳۹۳ آنچه که دانشگاه‌ها نیاز دارند و اگر بخواهند از خارج تهیه کنند خیلی قیمت بالاست را هدف گذاری کردیم و ساختیم . الان تقریباً می‌توانم بگویم نزدیک به ۳۰ نوع لیزر که در هر رشته‌ای ممکن است به کار برود را ما تولید کردیم و خوشبختانه دانشگاه‌ها این دستاوردها را با قیمت کمتر، کیفیت بهتر و خدمات پس از فروش استفاده می‌‌کنند. معاونت فناوری ریاست جمهوری هم کمک می‌کند و ۵۰% هزینه را در صورتی که شرکت دانش بنیان خرید کند پرداخت می‌کند.

فناوری-لیزر-ایراناولین حضور ایران در نمایشگاه مونیخ را چطور ارزیابی می‌کنید؟

حضور در این نمایشگاه را ۲ سال پیش از معاونت علمی فناوری ریاست جمهوری شخصاً درخواست کردم که یک غرفه‌ای در آنجا داشته باشیم به اسم ایران که دستاوردهای ملی را چه از شرکت‌های کوچک، چه بزرگ معرفی کنیم. و در سال اول فقط در حد معرفی دستاوردها حضور داشته باشیم و اینکه کشور ایران در زمینه لیزر وارد چه حوزه‌هایی شده است.

لیزر برای اینکه ایجاد شود و کاربرد داشته باشد، باید چند مرحله طی کند. اولین مرحله این است که ما در دانشگاه‌هایمان لیزر تدریس شود و دانش آن وجود داشته باشد؛ که این امر در ایران از همان ابتدا در دستور کار بوده و انجام شده است. دومین مرحله این است که از دانش فارغ‌التحصیلان استفاده شود و لیزر و قطعاتش را بر پایه دانش کسب شده، طراحی کنیم و قبل از آن شبیه‌سازی‌های دقیق انجام شود.

ما هر آنچه که در طراحی و شبیه‌سازی و محاسبات و تئوری نیاز است برای هر نوع لیزری در ایران داریم. از لحاظ بنیه علمی هیچ چیزی کم نداریم و فراتر از آن در طراحی که نوعی مهندسی است توانا هستیم. و این یعنی توانسته‌ایم بین رشته‌های مختلف اجماع و هم گرایی ایجاد کنیم برای خلق محصول.

بعد از آن باید بتوانیم قطعات لازم برای تولید لیزر را داشته باشیم. این قطعات شامل اپتیک، قطعات مکانیکی دقیق، محیط فعال و سیستم‌های پمپاژ لیزر می‌شود. ما تمام قطعات هر آنچه که نیاز  لیزرهای تحقیقاتی و صنعتی و پزشکی با توان پایین هست را الان می‌توانیم در ایران بسازیم و در هیچ کدام از زمینه‌ها نیاز به خرید از کشورهای دیگر نداریم.

خوشبختانه با اعتماد به شرکت‌های دانش‌بنیان و حمایت از آنها و توقف خرید نیازمندی‌های مرکز از خارج از کشور الان توان تولید تجهیزات پمپاژ الکتریکی را داریم .در کشور در حوزه کنترل و الکترونیک هیچ مشکلی نداریم و توانمندسازی به شکل کامل انجام شده و هر سفارشی را می‌توانند برای ما بسازند. در مکانیک هم همینطور. در پمپاژ اپتیکی که عمده‌اش لیزر دیود است هم به همین شکل. این یک زیرساخت بسیار مهم است.

انواع پمپاژهای الکتریکی با طول موج‌های مختلف، برای لیزرهای مختلف را می‌توانیم در مرکز بسازیم.هر کشوری که می‌خواهد در حوزه لیزر پیشرفت کند باید لیزر دیود را پیشرفت دهد و خوشبختانه در مرکز، زیرساخت‌های بسیار خوبی برای این امر آماده شده است و در حال تکمیلش هستیم.

چشم‌انداز آینده لیزر ایران را چگونه می‌بینید؟

در چشم‌انداز هر چیزی در کشور، اقتصاد آن مهم است. ما در لیزر رفتیم به سمت اینکه از این دانش و  تکنولوژی موجود در کشور ثروت و اشتغال ایجاد کنیم. به خصوص با حمایت‌های معاونت علمی ریاست جمهوری و حمایت از شرکت‌های دانش بنیان و ایجاد شرکت‌های بسیار متعدد.

اولین مشتری محصولات این شرکت‌ها خودمان هستیم و در راستای اقتصاد مقاومتی و توانمندسازی کل جامعه در حوزه‌های مختلف پزشکی، صنعتی و دانشگاهی به سمت خودکفایی می‌رویم.

ما در مرکز یک چشم‌انداز هم داریم که بعد از لیزرهای حالت جامد در مرحله بعدی برویم به دنبال ایجاد لیزرهای گازی . از ارگان‌های مختلف و حتی بخش خصوصی دعوت به سرمایه‌گذاری در ایجاد مرکزی بزرگ برای سرویس‌دهی به نیاز های  کشور خودمان و صادرات محصولاتمان می کنیم. امیدواریم که این سرمایه‌گذاری‌ها و حمایت‌ها در راستای توانمندسازی کشور موجب موفقیت های روزافزون شود.

زهرا عسکریه

پاسخ بدهید

Please enter your comment!
Please enter your name here

*