بحران قطر، پایان شورای همکاری خلیج فارس

بحران قطر، پایان شورای همکاری خلیج فارس

تحلیلگر بحرینی، تصمیم عربستان سعودی و متحدانش به قطع رابطه و تحریم قطر که یکی از شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس است، را آغازی بر پایان این شورا دانسته است.

به گزارش نشریه صفحه اول «سعید الشهابی»، فعال سیاسی و تحلیلگر بحرینی در مقاله‌ای برای روزنامه «القدس العربی»، چاپ لندن، به تحلیل اختلافات شدید میان کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس پرداخت که خلاصه‌ای از آن را در ادامه می‌خوانید: بعد از تصمیم عربستان سعودی به محاصره کردن قطر که یکی از شش کشور عضو شورای همکاری خلیج (فارس) است، این شورا با سرنوشتی مبهم رو به روست. این شورا ٣٦ سال پیش با هدف ایجاد مصونیت برای اعضا در برابر پیامدهای احتمالی انقلاب اسلامی ایران تاسیس شد که در آن زمان در اوج جوش و خروش انقلابی بود.

شورای همکاری در برابر طوفان‌های منطقه‌ای و بین المللی ایستادگی کرد و عربستان سعودی از طریق دیپلماسی حفظ آرامش و خویشتنداری توانست آن را حفظ کند. این شورا چندین بار گرفتار رویدادهای داخلی شد و سران برخی کشورهای عضو آن از حضور در برخی نشست های سران به دلایل سیاسی یا مشکلات جسمی خودداری کردند ولی این نشست‌ها به طور تقریبا منظم برگزار شد هرچند اغلب اوقات، جنبه تشریفاتی داشت. اما طوفان کنونی که به دست عربستان سعودی ایجاد شده، متفاوت از همه چالش‌های قبلی و خطرناکتر و عمیق‌تر و گسترده‌تر از آنها است.

این اقدام عربستان، نوعی جبهه‌بندی بی‌سابقه ایجاد و شورای همکاری را به دو گروه تقسیم کرد: گروهی با حضور عربستان سعودی و امارات و بحرین، و گروه دیگر با حضور قطر، عمان و کویت. خطر کنونی که شورای همکاری با آن مواجه است، رویداد عجیبی نیست. این خطر همواره وجود داشته است ولی به علت خویشتنداری و پایبندی عمیق به سرنوشت مشترک، منافع عالی بر ملاحظات فردی هر کشور ترجیح داده شد. ولی این منطق در سال های اخیر به میزان زیادی رنگ باخته است به ویژه با تغییر سران کشورها و درگذشت پدرانی که بنیانگذاران (شورای همکاری) بودند.

می‌توان گفت شورای همکاری تنها ائتلاف عربی بود که توانست این همه مدت سرپا بماند هرچند به تدریج به ابزاری در دست «برادر بزرگتر» تبدیل شد. این ساختار صوری، به عنوان نماد ائتلاف رژیم های خلیج (فارس) باقی ماند که نظام سیاسی خاص خود را داشت و طی چندین دهه، بازوهای اجرایی با تاثیر محدود ایجاد کرد که مهم‌ ترین آن نیروی سپر جزیره بود که زیر پرچم عربستان سعودی باقی ماند و با گذشت زمان، نقش خود را از دست داد و از آن جز برای موارد خاص مثل اشغال بحرین در سال ٢٠١١ استفاده نشد.

اعضای شورای همکاری، به رغم روابط ظاهرا دوستانه با ریاض، نگرانی زیادی درباره نیات عربستان سعودی دارند. به ویژه که این کشور دارای اختلافات مرزی با همه کشورهای عضو شورای همکاری است. دولت‌های کشورهای عضو شورای همکاری می‌دانند ریاض به دنبال توسعه‌طلبی است و شماری از واقعیت‌ها نیز آن را تایید می‌کند، از جمله:

  • مناقشه چندین دهه‌ای به منظور سیطره بر واحه البریمی که با عمان و امارات مشترک است.
  • سیطره عربستان سعودی بر میدان نفتی الشیبه که در اختیار امارات بود.
  • تصاحب جزیره «البینه» بحرین از سوی عربستان و همچنین در اختیار گرفتن میدان نفتی «ابوسعفه» که بخش اعظم این میدان در قلمرو دریایی بحرین قرار دارد.
  • اختلاف کویت و عربستان بر سر میدان نفتی الخفجی و همچنین روشن نشدن وضع جزایر «ام المرادم» و «کارو» که کویت خواستار ضمیمه شدن آنها به خاک خود است در حالی که عربستان حاکمیت مشترک با کویت بر این جزایر را خواستار است.
  • عربستان سعودی همچنان با عراق بر سر کنترل منطقه حائل اختلاف نظر دارد و عراقی ها می گویند عربستان بخش اعظم این منطقه را در کنترل خود دارد.
  • اختلافات مرزی عربستان و اردن.
  • اختلافات مرزی بین عربستان و یمن هم یکی از طولانی ترین و مهم ترین و شدیدترین و پیچیده ترین مناقشات مرزی بین کشورهای عربی است. در سال ١٩٣٤ طرف یمنی پیمان طائف را زیر فشار ناشی از شکست در جنگ که موجب از دست رفتن مشروعیت بین المللی یمن شد و باطل کننده پیمان های بین المللی بود، امضا کرد. بر اساس این پیمان، عربستان کنترل مناطق عسیر و نجران و جازان در جنوب خاک خود را به دست گرفت. در سال ٢٠٠٠ علی عبدالله صالح رئیس جمهور وقت یمن با امضای توافقنامه ای با عربستان موافقت کرد که شامل تاکید مجدد بر مرزهایی بود که بر اساس پیمان طائف ترسیم شده بود و این توافقنامه در حکم تایید چشم پوشی یمن از سرزمین هایی بود که یمن از سال ١٩٣٤ تا سال ٢٠٠٠ خواستار آن شده بود. یمن اکنون خواستار بازپس گیری این سرزمین ها است که ذخایر عظیم نفت و گاز به ارزش میلیاردها دلار را در دل خود دارد. یکی از اهدف حمله کنونی عربستان به یمن، تضمین دسترسی به گذرگاهی است که عربستان را به دریای عرب متصل کند، ‌همان کاری که در خصوص منطقه مرزی بین امارات و قطر (برای دسترسی به آبهای خلیج فارس) انجام داد. تا زمانی که این اختلافات ادامه دارد چگونه ممکن است منطقه خلیج (فارس) ثبات پیدا کند؟

پاسخ بدهید

Please enter your comment!
Please enter your name here

*